تاریخچه آسانسور
به هنگام بازدید از بناهای تاریخی که در طی قرون و اعصار گذشته ساخته شده اند، علاوه بر لذت بردن از زیبایی و شگفتی های آن ها ، معمولا این سوال در ذهن ما مطرح میگردد که چگونه بشر در قرن های گذشته از لابرها جهت بنا کردن و ساختن این بناها استفاده کرده است، بالابرهای اولیه به چه شکای به کمک انسان آماده اند.
ساخت بناهای عظیمی که در طول قرن ها پابرجا مانده اند، هرگز بدون دستیابی به سطح بالای دانش کاربرد بالابرها میسر نبوده است. برای ساخت این بناها دانش بالابرها نباید کمتر از مهارت های هنر معماری توسعه یافته آن روز بوده باشند.
آسانسور یکی از ابتدایی ترین ماشین های ساده ساخت دست بشر است که همواره به کمک او آمده است. در دایره المعارف بریتانیا آماده که ویتروس، معمار رومی، 26 سال قبل از میلاد در نوشته های خود از وسایلی نام برده است که 236 سال قبل از میلاد در جابجایی وسایل در بناها استفاده می شده است.
اولین آسانسورهای باری قرقره ای در آن دوران اختراع گردید و با یک حرکت تعاملی دراز مدت، مسیرهای دشوار رشد علمی و فنی و تجربیات در این زمینه به صورتی مداوم تاکنون طی کرده است. استفاده از آسانسورهای مسافربری و باری به قرون وسطی در استحکامات نظامی برمی گردد، که جهت جابجایی آن از نیروی انسان یا حیوانات اهلی استفاده می گردید.
پایه گذار علمی و طرح آسانسورهای امروزی، دانشمند و ریاضی دان بزرگ، آتوود است. ماشین آتوود عبارت است از دو وزنه ای مه با یک نخ به یکدیگر مربوط می شوند و روی فلکه، وزنه های فوق به بالا و پایین حرکت می کنند.
با بررسی قوانین حرکتی این دو وزنه نسبت به هم و تاثیر ان ها بر فلکه ، قوانین و فرمول های محاسباتی آسانسور تدوین گردید.
در حدود سال 1800 میلادی هم زمان با کشف نیروی بخار در کشور انگلستان و به کارگیری ان در راه اندازی چرخ های صنعت آسانسور سازی که تا آن زمان پیشرفت چندانی نکرده بود، ناگهان دستخوش تحولاتی شد و قدرت بخار به عنوان نیروی محرکه در بالابر ها مورد استفاده قرار گرفت. اما به دلیل عدم امنیت کافی در این آسانسور، عملا تا سال 1852 مورد استفاده قرار نگرفت.
در عصر صنعتی، ویلیام تامسون با آسانسور هیدرولیک خود توانست از نیروی سیال در جابجایی کابین استفاده نماید. الیشا اوتیس با به کارگیری ترمز اضطراری در آسانسورهای کششی در سال 1858 و نمایش در محوطه کاخ کریستال در شهر نیویورک، توانست ایمنی استفاده کنندگان را تامین کرده و از لحاظ روحی اطمینان بیشتری به مسافرین بدهد. در سال 1858 این سیستم در آسانسورها به صورت صنعتی توسط شرکت های سازنده بالابرها مورد استفاده قرار گرفت.
ورنر زیمنس در سال 1880 با استفاده از موتور الکتریکی اولین آسانسور الکتریکی را اختراع نمود، و جان روبلینگر با به کارگیری سیم بکسل فولادی به جای طناب های کنافی که از ایمنی چندان قابل قبول برخوردار نبودند، کمک کردند تا آسانسورهای پیشرفته امروزی که استانداردهای ایمنی بالا برخوردار هستند، هموار گردد. توسعه تدریجی آسمان خراش ها باعث طراحی و ساخت آسانسورهای پیشرفته گردید که آن نیز در نتیجه رشد و توسعه رشته های مهندسی برق، شیمی و مکانیک بود، با رشد مهندسی صنعت آسانسور در مقابل باعث ساخت بناهای نمونه و برجسته گشت، که در صورت عدم تعامل آن ها شاید طراحی و ساخت آسانسور همان طرح اولیه سال 1850 باقی می ماند.
وقتی که موتورهای الکتریکی جایگزین موتورهای بخار شدند دو پیشرفت اساسی رخ داد. یکی اینکه کنترل حرکت آسانسور آسان تر شد زیرا با قطع و وصل کردن یک کلید سرعت الکتروموتور کنترل می گردید که قبلا با محدودیت های تکنیکی و صنعتی میسر نبود و دیگر این که در سال 1859 توسط سیستم های کننترل الکتریکی که با پیشرفت مدارهای برقی میسر گشته بود قادر بودند توسط به حرکت در آمدن فلکه کششی و استفاده از وزنه تعادل، کابین را به حرکت آورند.
نخستین آسانسور الکتریکی به صورت امروزی در آمریکا در سال 1887 به وسیله ویلیام باکستر در شهر بالتیمو ساخته شد. در سال 1889 با نصب دو دستگاه آسانسور کششی در نیویورک که از موتورهای الکتریکی استفاده می کردند به کارگیری این نوع آسانسور به صورت تجاری آغاز شد.
مشکل اساسی موتورهای الکتریکی ان روزگار محدودیت سرعت در آن ها بود که نمی توانستند بیش از 2 متر بر ثانیه داشته باشند. در سال 1894 شرکت آسانسوری SPARGE – PRATT توانست به کمک سیم بکسل و ترکیب تعدادی از فلکه ها، آسانسور هیدرولیکی تولید کند که حرکت جک آن به طور مستقیم از طریق موتور الکتریکی صورت می گرفت. عمده ترین تغییر در آسانسورهای کششی از سال 1930 میلادی پس از به کارگیری نیروی محرکه الکتریکی بدون گیربکس بود که امروزه آن ها در سرعت های بالا مورد استفاده قرار می گیرند. در سال 1903 با به کارگیری موتور محرکه بدون گیربکس دسترسی به سرعت های بالا امکان پذیر شد. از سال 1915 با استفاده از سیستم های الکتریکی و کنترل کابین امکان توقف کابین امکان و تراز شدن آن با کف طبقات ممکن شد.
در سال 1950 سیستم کنترل گروهی در آسانسور به کار گرفته شد و حتی نیاز به وجود فردی به آسانسورچی ( اپراتور) در داخل کابین منتفی شد.
